دیمانە: كوردستان ئاماژە: هەروەك دەزانن مانگرتنی بەندییە سیاسی و مەدەنییەكانی كورد لە بەندیخانەكانی ئێران پاش 45 رۆژ، رۆژی پێنج شەممە كۆتایی پێ هات. لەو ماوەیەدا لە زۆر لایەنەوە لە كەناڵی میدیا جۆربەجۆرەكانەوە تیشك خراوەتە سەر ئەم بابەتە و لێك دراوەتەوە. "كوردستان" لەم ژمارەیەدا بە پێویستی زانی خوێندنەوەیەكی تا رادەیەك قووڵ بۆ ئەم بابەتە بكات و لایەنە هزرییەكانی زیاتر رەچاو بكات و لێك بداتەوە. لەم پێوەندییەدا چەند پرسیارێكمان ئاراستەی "رامبود لوتفپووری" ئەندامی كومیتەی ناوەندی حیزبی دێموكراتی كوردستان كرد كە ئەمەی خوارەوە دەقی ئەو دیمانەیە. كوردستان: هەر وەك دەزانن لە مێژووی سیاسیی بزاڤی رزگاریخوازانەی نەتەوەی كورد لە رۆژهەڵاتی كوردستان تا ئێستا مانگرتنێكی بەربڵاو لە نێوان بەندییە سیاسی و مەدەنییەكاندا (لە رابردوو) نەبووە و دەكرێ مانگرتنی بەندییە سیاسی و مەدەنییەكانی كورد لەم دواییانەدا كە پاش 45 رۆژ كۆتایی پێهات وەك حەرەكەتێكی بێ وێنە چاوی لێ بكەین. بە رای ئێوە بنەما فكرییەكانی سەرهەڵدانی ئەو حەرەكەتە لەم قۆناغەدا دەگەڕێتەوە بۆ چی؟ رامبود لوتفپووری: ئەوەی راستی بێت كەشوهەوای سیاسی زاڵ بە سەر ئێران بە گشتی و كوردستان بە تایبەتی كەشوهەوایەكی داخراو و نائازاد بووە و هەیە، سیستمی حكومەتی ئەم وڵاتە بە درێژایی مێژوو سیستمگەلێكی نادێموكراتیك و سەرەڕۆ بوونە، بۆیە هەر چەشنە جووڵانەوەیەكی ئازادیخوازانە و مافخوازانەیان لە رێگای توندوتیژییەوە وڵام داوەتەوە و سەركوت كردووە. بە دیوێكی دیكەدا دەتوانین بێژین كۆمەڵگای مەدەنی بە هەموو تایبەتمەندییەكانەوە، وەك بوونی ئازادیی رادەربڕین، دێموكراسی، ئازادی تاكەكەسی و.. بوونی نەبووە. بەم پێیەش هەموو بزاوتە ئازادیخوازانەكانیش رواڵەتێكی توندوتیژیان پێوە دیار بووە. بێگومان ئەمەش وڵام و دژكردەوەی لۆژیكیی جووڵانەوە مافخوازەكانی ئەم وڵاتە بووە لە هەمبەر لۆژیكی سەركوت و چەوساندنەوەی دەسەڵاتدا. كەوابوو وەك چۆن لە ئاكامی نەبوونی كۆمەڵگایەكی مەدەنی و دێموكراتیكدا دەسەڵات بۆ نەهێشتنی ناڕەزایەتی پەنا بۆ مكانیزمی سەركوت و توندوتیژی دەبات، جووڵانەوە ئازادیخوازانەكانیش زۆرتر پەنایان بۆ میكانیزمێكی لەو چەشنە بردووە، چونكە لەم كۆمەڵگایەدا ئازادیی رادەربڕین، نافەرمانی مەدەنی و مكانیزمی لەو چەشنە هیچ جێگا و پێناسەیەكیان نەبووە. هەندێك جار خەڵك بۆ بەربەرەكانێ لەگەڵ چەوساندنەوە و ستەمی دەسەڵات و دابین كردنی ئازادی و گەڕاندنەوەی مافە زەوت كراوەكانیان پەنایان بۆ مكانیزمی دێموكراتیك و مەدەنی بردووە كە ئەمەش بۆ خۆی تا رادەیەك لە ژێر كاریگەری مۆدێل و نمونەكانی وڵاتەكانی دیكەدا بووە، بەڵام بە دەگمەن رووی داوە كە ئەم جووڵانەوانە بە ئاكامی جێبەجێ بوونی خواستەكانیان گەیشتبن. یەكێك لە دوایین نمونەكانی ئەم چەشنە جووڵانەوەگەلە مانگرتنی بەندكراوانی كورد لە بەندیخانەكانی كۆماری ئیسلامیدا بووە. ئەگەر بمهەوێ بە كورتی هۆكار و ژێرخانە فكرییەكانی ئەم بزاوتە دەستنیشان بكەم دەبێ بێژم، یەكەمیان بە مۆدێل وەرگرتنی خەباتی مەدەنی و ناتوندوتیژی جیهانی پێشكەوتووە، واتە جیهانی پێشكەوتوو و دێموكراتیكی ئەوڕۆ بە تایبەت ئەوروپا و ئەمریكا زۆرتر دان بە شێوە خەباتی ناتوندوتیژدا دەنێن و پاڵپشتی لێوە دەكەن. بە داخەوە بیروڕای گشتیی دونیای ئەوڕۆ هەموو كۆمەڵگاكان و بارودۆخیان بە پێوەری كۆمەڵگاكانی خۆیان هەڵ دەسەنگێنن و خوێندنەوەیەكی ررێئالییان لە كۆمەڵگا داخراوەكانی جیهانی سێهەم نییە، بۆیە زیاتر رەوایی و بایەخ بەو شێوە خەباتە ناتوندوتیژانە دەدەن. دووهەم: پاش جۆزەردانی 1376ی هەتاوی و هاتنە سەركاری باڵی رێفۆرمخوازی كۆماری ئیسلامی تا رادەیەكی كەمیش بووبێت هەندێك لە دەركەكان كرانەوە و كۆمەڵێك دەرەتانی شێوە دێموكراتیك بۆ دەربڕینی ناڕەزایەتی هاتنە ئاراوە، ئەم قۆناغە بۆ خەڵكی ئێران مەجالێكی كردەوە كە تا رادەیەك بتوانن پرۆڤەی دێموكراسی بكەن. بە دیوێكی دیكەدا خەڵك راهاتن كە داخوازییەكانی خۆیان لە كەناڵی دێموكراتیكەوە بێننە گۆڕێ. هەر چەند بە هاتنە سەركاری ئەحمەدی نژاد و هەرەسهێنانی هەمە لایەنەی باڵی رێفورمخواز ئەو دەلاقانەش داخران، بەڵام كاركردن بەو مێتۆدە دێموكراتیكانە لە نێو خەڵكدا تا رادەیەك جێگیر بوون و بوون بە بەشێك لە كولتووری سیاسیی خەڵك بۆیە هەنووكەش سەرەڕای دژ كردەوەی نادێموكراتیك و چەوسێنەرانەی رێژیم هێشتا لەو میكانیزمانە كەڵك وەر دەگیرێت. كوردستان: ئایا ئەمە دەكرێ وەك "پاد گفتمان"ێك لە هەمبەر ئەو گوتارە توندوتیژاوی و چەوسێنەرانەی كۆماری ئیسلامیدا چاوی لێ بكەین؟ رامبود لوتفپووری: ناكرێ بێژین ئەمە دیسكۆرسی تێكڕای بزاڤی رزگاریخوازانەی كوردستانە، چونكە هێشتا بەستێنی ئەم شێوە خەباتە لە كوردستانی ژێر دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامیدا دابین نەبووە. وەك دەبینین ئێستاشی لەگەڵ دابێ سەرەكیترین میكانیزمی خەبات هەمان میكانیزمە توندوتیژەكانی وەك خەباتی چەكدارین، بەڵام ئەم مێتۆدەش وەك بەشێك لە پرۆژەی خەباتی مافخوازانەی نەتەوەی كورد گرنگیی تایبەت بە خۆی هەیە. ئەم جووڵانەوە پیشانیدا كە نەتەوەی كورد سەرەڕای هەموو ستەم و توندوتیژییەك كە بەرامبەری دەكرێ هەنووكەش بڕوای بە خەباتی دێموكراتیك و مەدەنی هەیە و ئەگەر داگیركەر ناچاری نەكات پەنا بۆ میكانیزمی توندوتیژ نابات. بۆیە بە بڕوای من لەگەڵ ئەوەیكە بە هۆی نەگۆڕانی نێوەرۆكی دڕندانەی داگیركەرانی كوردستانەوە، دیسكۆرسی جەنگ و میكانیزمی توندوتیژ وەك دژكردەوەیەكی لۆژیكی لە جێگای خۆی ماوەتەوە، بەڵام دەشتوانین بڵێین جووڵانەوەی لە چەشنی ئەم مانگرتنەی دوایی پادگفتمانی خەباتكارانی كوردە لە بەرامبەر گفتمانی شەڕخوازانەو سەر كوتكەرانەی ئەوان، یا با بێژین وڵامێكی دێموكراتیك و شارستانییە بە هەڵوێستێكی دواكەوتوو و نادێموكراتیك. كوردستان: باشە ئێمە دەبینین كە پاش 45 رۆژ مانگرتن كۆماری ئیسلامی وڵامی داخوازییەكانی مانگرتووانی نەدایەوەو مانگرتن كۆتایی پێ هات، ئایا ئەمە جۆرێك ناسەركەوتوویی ئەم بزاوتە ناگەیەنێ؟ رامبۆد لوتفپووری: پێشتریش ئاماژەم پێ كرد كە هەر لە جێدا ئەم شێوە خەباتە بە هۆی نەبوونی كۆمەڵگایەكی مەدەنی و دێموكراتیك لە ئێراندا لە لای رێژیم هیچ پێناسەو مانایەكی نیەو ناتوانین چاوەڕوانی وڵامێكی گونجاو و دێموكراتیكی بۆ بكەین، بۆیە هەر لە سەرەتاوە تا رادەیەكی زۆر چاوەڕوان دەكرا كە رێژیم هیچ ئاوڕێك لەو داخوازییانە نەداتەوە. ئەم شێوە خەباتە بۆیە بە شێوە خەباتی شارستانی و ناتوندوتیژ ناوزەد كراوە كە بە بێ مەرگ و خوێنڕژان بە مەبەستی خۆی بگات، بەڵام خۆ بۆ هەموومان روون و ئاشكرایە كە ئەگەر هەموو ئەو بەندییە مانگرتووانەش گیانیان لە دەست بدابایە دیسان رێژیم هەر ملی بۆ خواستەكانیان رانەدەكێشا، كەوابوو مەبەست و فەلسەفەی ئەم شێوە ناڕەزایەتی دەربڕینە لە بەرامبەر كۆماری ئیسلامیدا تەنیا دەتوانێت گەیاندنی دەنگی چەوساوەیی و غەدر لێكراوەی نەتەوەی كورد بێت بە دنیای دەرەوە. واتە لە جێدا سەرەكیترین ئامانجی ئەم جووڵانەوەیە تێگەیاندنی بیرو رای گشتیی نێوخۆ و دەرەوەی كوردستان و ئێران لە بارودۆخ و داخوازی نەتەوەی كورد لە ئێران دایە كە پێم وابێ جووڵانەوەو خۆڕاگریی مانگرتووان بەم ئامانجە گەیشت. مادام كە ئێمە دەزانین كۆماری ئیسلامی بە نەمانی مانگرتووانیش بڕیاری خۆی ناگۆڕێ خۆ ناكرێ چاوەڕوانیی خۆ لە نێو بردن لە مانگرتووان بكەین. بۆیە بە بڕوای من ئەم مانگرتنە سەركەوتووانە بە ئامانجی خۆی گەیشت كە ئەویش تێگەیاندنی بیروڕای گشتی بوو لە داخوازییەكانیان. كوردستان: وەك دوایین پرسیار پێت وایە داهاتووی ئەم بزاوتانە لە رۆژهەڵاتی كوردستان بەرەو كوێ دەچێ و ئایا دەكرێ بڵێین ئەمە دەستپێكی قۆناغێكی نوێیە؟ رامبود لوتفپووری: رەنگە بزووتنەوەی كورد لە رابردوودا كەمتر لە میكانیزمی لەم چەشنە كەڵكی وەرگرتبێت، بەڵام ئەوە راستییەكە خەباتی نەتەوایەتیی كورد دەبێ لە هەموو بوارەكاندا بەردەوام بێت. خەباتی چەكداری، خەباتی دیپلۆماتیك، كولتووری، جەماوەری و. هاوكات و پێكەوە دەتوانن یەكلاكەرەوەی هاوكێشەكان و مەرجی سەركەوتنی بزووتنەوەی كورد بن. بۆیە من بەو شێوەیە پێی دەڵێم قۆناغێكی نوێ كە لەم قۆناغەدا بەشێكی زۆرتری چین و توێژەكانی كۆمەڵگا بە هوشیارییەكی زۆرترەوە لە هەموو میكانیزمەكانی خەبات ( لە هەموو بوارەكاندا ) كەڵك وەردەگرن. پێم وایە هەر چەند رەوتی سەركوتی رێژیم تادێ توندتر دەبێ، بەڵام بە هۆی گەشەی ئاستی هوشیاریی نەتەوایەتی و سیاسیی خەڵكی كوردستان، ئەم مێتۆدە لە داهاتووشدا هەر بەردەوام دەبێ و لە فۆرمی جۆراجۆردا دێتە ئاراوە. لە كۆتاییدا دەتوانم بێژم ئەگەر خۆێندنەوەیەكی دروستمان لەم جووڵانەوە هەبێت و لە دەستنیشانكردنی ئامانجەكانیدا تووشی هەڵە نەبین دەكرێ بە جووڵانەوەیەكی سەركەوتووی بزانین كە بێگومان باندۆری پۆزەتیڤی لە پێشخستنی پرسی نەتەوەییدا هەیە و دەشتوانین لە داهاتوودا چاوەڕوانی بەردەوامی و پەرەسەندنی بین. وەك پێشتریش وتم جووڵانەوەیەكی ئەوتۆ دەربڕی پەیامی ئاشتیخوازاندی نەتەوەی كورد سەبارەت بە ئازارەكانی و پێویستیی چارەسەریی كێشەكانیەتی. لەلایەكی دیكەشەوە هێمای بەرخۆدان و یەكگرتوویی خەباتكارانی بەندكراوی كورد بوو.